काठमाडौं । नेपालमा सम्भावित ऊर्जा क्रान्तिको ढोका खोल्न सक्ने दैलेखको प्राकृतिक ग्यास अन्वेषणमा नेकपा (माओवादी केन्द्र)का अध्यक्ष एवं पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’को सक्रिय भूमिकाले स्थगित परियोजनालाई पुनः गतिको बाटोमा ल्याएको छ ।
तत्कालीन उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्री एंव माओवादी केन्द्रका नेता मातृकाप्रसाद यादव नेतृत्वको टोलीले दैलेखको नाभीस्थान आएर अन्वेषणको औपचारिकरुपमा १६ असार २०७६ मा उद्घाटन गरेका थिए ।
त्यसपछि खानी तथा भू-गर्भ विभाग र चाइना जियोलोजिकल सर्भेको विज्ञ टोलीले अन्वेषणको काम थालेको थियो ।
दुई देशको प्राविधिक टोलीले साइस्मिक सर्भे, जियोलोजिकल सर्भे, म्याग्नेटो टेल्युरिक सर्भे, जिओकेमिकल स्याम्पलिङ सर्भेलगायतका काम सम्पन गरेपछि कोरोना माहामारी सुरु हुनासाथ २०७६ फागुनमा चिनियाँ टोली चीन फर्किएको थियो ।
सन् २०२२ सम्म अन्वेषणको काम सक्ने गरी सम्झौता गरिएको भए पनि कोरोना महामारीका कारण हुन सकेन । त्यसपछि १४ चैत २०७८ को मन्त्रिपरिषद् बैठकले परियोजनाको म्याद दुई वर्ष थप गर्ने निर्णय गरेको थियो तर त्यसबीचमा पनि अन्वेषणको काम हुन सकेको थिएन ।
स्थगित अवस्थामा रहेको सो अन्वेषण कार्यलाई अध्यक्ष प्रचण्डले प्रधानमन्त्रीका रुपमा २०८० जेठ (जुन १४, २०२३) मा दैलेखको जलजलेस्थित ग्यास स्रोत स्थलको निरीक्षण गरेपछि पुनः गति दिइयो । सो अवसरमा उनले ग्यास अन्वेषण, अनुसन्धान तथा प्राविधिक प्रक्रियाको स्थलगत अवलोकन गरेका थिए ।
अध्यक्ष प्रचण्ड दैलेखबाट काठमाडौं फर्किएपछि चिनियाँ पक्षसँग उच्चस्तरीय संवाद गरी अन्वेषणको कामलाई तीव्रताका साथ अघि बढाउने वातावरण बनाएको हो । सोही अनुसार २०८१ वैशाख २३ गते ९ मे ५, २०२४ प्रचण्डको निर्देशन बमोजिम उनको नेतृत्वको सरकारका उद्योगमन्त्री दामोदर भण्डारीले ड्रिलिङ कार्यको पुनः उद्घाटन गरेका थिए । त्यसपछि यो योजनालाई अन्तिम चरणतर्फ अघि बढाइएको हो ।
त्यस्तै, २०८२, जेठ ४ गते (जुन ४, २०२५)मा पनि अध्यक्ष प्रचण्डले पूर्वप्रधानमन्त्रीको हैसियतमा पुनः उक्त स्थलको भ्रमण गरेका थिए । निरीक्षणपश्चात उनले सञ्चारकर्मीहरूसँग कुरा गर्दै, ड्रिलिङ क्रममा आएको ग्यासको नमूना खानी तथा भू-गर्भ विभागले परीक्षणका लागि चीन पठाएको र उक्त स्रोत व्यावसायिकरूपमा उपयोग गर्न मिल्ने कि नमिल्ने भन्ने नतिजा कुरिनुपर्ने बारे आफूले विस्तृतरूपमा बुझ्ने दैलेखमा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा बताएको थियो ।
पछिल्लो अद्यावधिक अनुसार, चिनियाँ प्रयोगशालाको प्रारम्भिक परीक्षण अनुसार दैलेखमा करिब एक सय १२ अर्ब घनमिटर प्राकृतिक ग्यास फेला परेको औपचारिक जानकारी खानी तथा भू-गर्भ विभागले सार्वजनिक गरेको छ ।
यद्यपि यो प्रारम्भिक अनुमान मात्र हो । यदि नमूनाको परीक्षण रिपोर्टले स्रोत व्यावसायिक उत्खनन् योग्य देखायो भने, यो ग्यासले नेपालको ऊर्जा सुरक्षामा ऐतिहासिक योगदान दिन सक्ने अनुमान गरिएको छ ।
